Paranın Gücü: Veri Gazeteciliği ve Sınır Ötesi İş Birliği

0
171
The Investigative Dashboard (OCCRP)
The Investigative Dashboard (OCCRP)

Dünya çapında milyarların hayatlarını etkileyen organize suç ve yolsuzluğun ortaya çıkarılması ile ilgilenen araştırmacı gazeteciler ve vatandaşlar her geçen gün artan eşi görülmemiş bilgi erişimine sahip olmaktalar. Devletler ve diğer kuruluşlar tarafından yüksek hacimli veriler çevrim içi olarak sunulmakta ve en çok ihtiyaç duyulan bilgilerin ne olduğu herkesce biliniyor artık. Fakat aynı zamanda yolsuzluk yapan kamu görevlileri ve organize suç grupları da kendi suçlarının üzerini kapatmak amacıyla bilgileri gizlemek için ellerinden geleni yapmaktalar. Onlar, toplumun bütün düzeylerinde aksaklıklara ve çatışmalara, açlığa ve diğer krizlere neden olacak kirli hesaplarını gerçekleştirebilmek için insanların karanlıkta kalması için çaba harcamaktalar!

Bu tür haksızlıkları ortaya çıkarmak ve bu sayede yozlaşmış ve cezai mekanizmaları devre dışı bırakmak araştırmacı gazetecilerin görevidir.

Araştırma Paneli

En zorlu şartlar atlında dahi olsanız, takip ettiğiniz sürece, yolsuzluk ve suçları incelerken sizi iyi ve bütüncül gazeteciliğe götürecek üç adımlık bir yol haritası var:

Yurtdışında bir yer düşünün:

Çoğu kez, ülke dışından bilgi edinimi araştırmacı gazetecinin bulunduğu ülkeden daha kolaydır. Yabancı bilgi veritabanlarından veya diğer ülkelerin kamu bilgilendirme kanunları kullanılarak elde edilen bilgiler bulmacamızın parçalarını birleştirmek için ihtiyaç duyduğumuz şeyleri bize verebilir. Nitekim, hırsızlar paralarını çaldıkları memlekette tutmazlar aksine yabancı bankalara yatırırlar veya başka ülkelerde değişik yatırımlarda bulunurlar. Global ölçekte işlenen suçlarda araştırmacı gazetecilere yardımcı olabilecek dünya geneli para akışını gösteren veritabanları var. Örneğin Investigative Dashboard sitesi gazetecilerin sınır ötesi para transferlerini takip etme imkanı sağlıyor.

Mevcut araştırmacı gazetecilik ağları

Tüm dünyada araştırmacı gazeteci olarak gruplandırılmış http://www.reportingproject.net/ gibi organizasyonlar var. [Organize Suç ve Yolsuzluk Raporlama Projesi], http://www.fairreporters.org/[ Afrika Araştırmacı Gazetecilik Forumu] gibi. Araştırmacı Gazetecilik için Arap Gazeteciler) ve Küresel Araştırmacı Gazetecilik Platformu, IJNet gibi küresel gazetecilik bilgilerinin güncel olarak paylaşıldığı profesyonel gazetecilik platformlarından da yararlanabilirler. Muhabirlerden birçoğu benzer konularda çalışan ve benzer durumlarla karşılaşan ağlarda bir araya geliyor, böylece bilgi alışverişi ve teknikleri daha anlamlanıyor. E-posta listeleri ve sosyal ağ grupları bu ağlara ilişiktir, böylelikle iletişim halinde kalmak, bilgi ve tavsiyeler için danışmak daha kolay oluyor. Bu tarz forumlar ve e-posta gruplarından araştırmacı hikaye fikirleri de elde edilebilir.

Teknolojiden yararlanmak ve “hacker”larla iş birliği yapmak

Yazılım, araştırmacı gazetecilerin bilgiye erişim ve işleme sürecine yardımcı olur. Çeşitli türdeki yazılımlar araştırmacının veriyi basitleştirmesine, kazımasına, geniş kapsamlı verileri anlamlandırılmasına ve hikayenin ilk ağızdan duyulması için doğru belgelerin toplamasını sağlar. Şu anda bilgilerin analiz edilmesi, toplanması ve sunulması için kullanılabilecek hazır durumda bulunan birçok yazılım çeşidi var ve daha önemlisi araştırmacı gazeteciler, yardıma ihtiyaç duyduklarında danışabilmeleri için hazır olan birçok bilgisayar programcısı olduğunun farkında olmalıdır. Bu programcılar ya da hackerlar bilgiyi nasıl elde edebileceklerini, kullanacaklarını biliyor ve bu konuda araştırmacılar çaba göstererek büyük oranda yardım sağlayabilirler. Bazısı küresel açık veri hareketlerine üye olan bu programcılar, suçlar ve yolsuzluklarla savaşta paha biçilemez müttefikler haline gelebilir ve bu yüzden gazetecilere bilgi toplama ve bilgileri analiz etme sürecinde yardımları olabilir.

Programcılar ile vatandaşlar arasında iyi bir arayüz örneği: ScraperWiki

Programcılara soru sorarak web’den veri kazımasına yardımcı olan bir site. http://bit.ly/dashboard-resources  araçların listesini içerir gazetecilere veriyi toplama, şekil verme ve analiz etme olanağı verir. Daha önce belirtilmiş olan bu prensiplerin kullanışlılığı birçok örnekle görünür hale gelmiştir. Buna iyi örneklerden biri, konu bilgi edinme hakkı olunca ciddi bir ortamda çalışan tecrübeli Azeri araştırma gazetecisi Khadija Ismayilova’dır. Ismayilova, Azeri kamu yararı ve güvenilir bilgiler önerebilmek için günlük problemlere dayanan engelleri aşmak zorunda. 2011 Haziran ayında, Özgür Avrupa Radyosu/Özgürlük Radyosu’nun Bakü ofisi muhabiri Khadija Ismayilova, Azeri başbakanı Ilham Aliyev’in kızlarının, Panama’daki yabancı firmalar aracılığıyla http://bit.ly/rferl-azerfon[hızlı şekilde yükselmekte olan telekom firması Azerfon’u] gizli kapaklı işletmekte olduğu haberini yaptı. Firma yaklaşık 1.7 milyon abonesiyle övünmekte, ülke alanının yüzde 80’ini elinde tutmaktadır ve (o günlerde) Azerbaycan’ın tek 3G servis sağlayıcısıydı. Ismayilova telekom firmasının sahiplerinin kim olduğunu bulabilmek için üç yılını harcadı, fakat hükümet hissedar bilgilerini açığa çıkarmayı reddetti ve konu üzerine sayısız yalanlar söyledi. Firmanın Almanya merkezli Siemens AG’ye ait olduğunu öne sürdü hatta, ki bilgi, ismi geçen kuruluşça açıkça inkar edilmiştir. Azeri gazeteci, Azerfon’un Panama merkezli birkaç özel şirketin olduğunu öğrenebildi. Bu, haber yapabilmesi için çıkmaz bir sokak gibi görünüyordu, ta ki dışarıdan yardım alana dek. 2011’in başlarında, Bayan Ismayilova, Araştırmacı Panel aracılığıyla Panama merkezli firmaların, programcı ve aktivist Dan O’Huiginn’ce geliştirilen http://ohuiginn.net/panama/[an application] ‘den kontrol edilebileceğini öğrendi. Bu araçla birlikte nihayetinde başbakanın kızlarının Panama merkezli işletmeler aracılığıyla telekom şirketiyle ilişkili olduğunu ortaya çıkarabildi.

Aslında, O’Huiginn, dünyanın her yerinden gazetecilerin yolsuzluk üzerine haber yapmalarına yardımcı bir araç geliştirdi — Panama, meşhur yabancı sığınağı, yolsuzluk ile ilgili çok sayıda yetkilinin (Eski Mısır başbakanı Hosni Mubarak’ın yakın arkadaşlarından, Balkanlarda ya da Latin Amerikada’ki kirli rüşvetçilere kadar) çalıntı para saklanabilecek bir yer olarak kullanılmıştır. Programcı- aktivistin yaptığı web kazıma olarak geçmektedir; bilginin araştırmacılarca kullanılabilmesini sağlayacak şekilde çıkarılabilmesi ve yeniden biçimlendirilmesini sağlayan bir metot.

O’Huiginn http://www.registro-publico.gob.pa/[Panama Firma Sicil Defteri] ‘ni kazıdı, çünkü bu sicil, açık olsa da, yalnızca araştırmacı gazeteci ticari şirketin ismini biliyorsa arama yapılmasına izin veriyordu, çünkü gazeteciler genellikle mal varlıklarının izini sürebilmek amacıyla kişi isimlerini aramaktalar. Bilgileri topladı ve isim-bazlı aramaların da mümkün olduğu yeni bir website yarattı. Yeni website birçok ülkedeki araştırmacı gazetecilere bilgiyi avlama, hükümet ve parlamentolardaki yetkililerin isimlerini arama ve Panama’da gizli kapaklı herhangi bir şirketleri var mı (Azerbaycan başbakanının ailesinin olduğu gibi) kontrol etme fırsatı sundu.

Yukarıda altı çizilen rehber bilgileri kullanmanın bilgiye daha iyi ulaşmanın yanında başka avantajları da var. Bunlardan biri, muhalif ortamlarda çalışan araştırmacı gazeteciler için zararı en aza indirmek ve daha iyi korumayı garanti etmek olmalı. Bu, bir ağda çalışıldığında gazetecinin yalnız olmaması gerçeğinden kaynaklanmaktadır; araştırmacı gazeteciler diğer ülkelerdeyken meslektaşlarıyla birlikte çalışırlar, bu nedenle maruz kalınan suçlardan sorumlu suçluların geçmesi zorlaşır. Sonuçta hükümet ve yozlaşmış yetkililerin muhakemesi daha da güçleşir.

Başka göz önünde bulundurulması gereken, bilginin bir coğrafi alanda çok önemli gözükmemesine rağmen, diğer alanlarda kritik olabileceğidir. Araştırma ağlarındaki bilgi değişimi oldukça çığır açıcı hikayelere öncülük edebilir. Örneğin bir Romanyalının Kolombiya’da 1 kilogram kokainle bulunması Bogota’da ilk sayfa haberi olamayacaktır muhtemelen ama eğer yerel gazeteci narkotikten yakalanan kişinin Bükreş hükümeti için çalıştığını ortaya çıkarırsa bu, Romanya kamuoyu için büyük öneme sahip olabilir.

Etkili bir araştırmacı gazetecilik; araştırmacı gazeteciler, programcılar ve diğer veriyi kullanarak daha açık, adil ve küresel toplumu ilgilendiren çalışmaların sonucudur.

Paul Radu, Organize Suçlarla Mücadele ve Yolsuzluk Raporlama Projesi
1.Veri Gazeteciliği El Kitabı Çeviri Dizisi -https://datajournalism.com/read/handbook/one/in-the-newsroom/following-the-money-cross-border-collaboration