Yurttaş Veri Muhabirleri

Büyük haber merkezleri sadece veri odaklı haberler üzerine çalışmazlar. Ancak çalışmaları gerektiğinde özellikle veri gazeteciliği odaklı projelerde yurttaş veri muhabirlerine de ihtiyaç duyarlar ve onlardan da yardım alırlar. Bu örnek Brezilya’da bir kasabada yolsuzlukla mücadelede yerel halkın tanık oldukları ve raporladıklarına dikkat çekiliyor.

Yurttaş veri muhabirleri ile çalışma süreci Brezilya’da yürütülen bir proje içindi. Bu süreçte Friends of Januaria ve Rising Voices‘tan bağış Global Voices Online‘tan sosyal yardım ve Article 19 organizasyonundan ek yardım aldılar. 2011 yılının Eylül ve Ekim ayları arasında Brezilya’nın en fakir bölgelerinden biri olan Minas Gerais eyaletinin kuzeyinde yer alan küçük bir kasabanın sakini bir grup genç temel gazetecilik teknikleri ve bütçe görüntüleme üzerine eğitim aldı. Ayrıca, Bilgi Edinme Hakkı talebinin nasıl yapılacağını ve İnternet’teki resmi veritabanlarındaki bilgiye resmi olarak nasıl ulaşılacağını öğrendi.

Yaklaşık 65000 konutlu bir kasaba olan Januária, yerel politikacılarının hayal kırıklığı yaratmasıyla da ünlüdür. Üç-dört yıllık dönemde, yedi farklı belediye başkanı geldi. Neredeyse hepsi yolsuzluk sebebi ile görevlerinden uzaklaştırıldı. Januária gibi küçük kasabalar, büyük şehirler ve eyalet merkezlerine yoğunlaşmaya eğilimli Brezilya medyasının dikkatini çekmede genelde başarısızdır.

Fakat, küçük kasaba sakinleri kamu yönetimini görüntülemede veri toplamada önemli bir fırsata sahipler. Nihayetinde kendi bölgelerindeki günlük sorunları herkesten daha çok bilirler ve yaşarlar. Kasaba sakinleri bütçe ve diğer bölgesel veriler gibi bilgilere İnternet sayesinde daha iyi ulaşabiliyor çünkü yerelin nabzını tutan veri toplayan yurtaş veri muhabirleri de mevcut.

Januária’daki projeye katkı sağlamak yurttaş veri muhabirlerine veri gazeteciliği becerileri sağladı.
Oniki uygulamada yer aldıktan sonra Januâria’daki bazı yurttaş muhabirler küçük şehirlerde açıkça veriye ulaşmanın pratiğe nasıl döküleceğini göstermeye başladılar. Örneğin, 22 yaşındaki yurttaş gazetecisi Soraia Amorim Federal Hükümet verilerine göre şehirdeki kadrolu doktorların sayısı ile ilgili bir haber yaptı. Fakat resmi rakamların şehirdeki mevcut rakamlarla aynı olmadığını buldu. Bu olayı yazmak için Soraia, Brezilyalılara ücretsiz tıbbi yardım sunan federal bir program olan http://bit.ly/tabnet-datasus [(SUS-Sistema Unico de Saude veya Eşssiz Sağlık Sistemi) websitesi]’da çevrim içi olarak yer alan sağlık verilerine ulaştı. SUS verilerine göre Januaria birçok uzmanlık alanında 71 doktoru var.

SUS tarafından verilen doktor sayısı, o bölgedeki Soraia’nın bildiği rakamla uyuşmuyordu. Bölge sakinleri her zaman doktor eksikliğinden şikayet ediyordu ve bazı hastalar komşu şehirlere yolculuk etmek zorundaydılar. Sonradan, motorsiklet kazası geçiren ve Januaria hastanesindeki hiçbir doktora ulaşılamadığı için tıbbi yardım alamayan bir kadınla röportaj yapıldı. Ayrıca SUS tarafından belirtilen sayıdan daha az sayıda doktor olduğunu belirten Sağlık Sekreteri ile görüşüldü.

Bu ilk bulgular çevrim içi olarak yayınlanan resmi verilerle şehirdeki gerçek sayının arasındaki farkın sebepleri için birkaç soru akla getirdi. Bunlardan bir tanesi, resmi verinin yanlış olabileceğiydi ki bu da Brezilya’da sağlık bilgilerinde önemli bir eksiklik anlamına gelirdi. Diğer olasılık ise Januaria’nın SUS’a bilgileri yanlış bildirmesiydi. Bütün bu olasılıklar kesin yanıtı bulmak için daha derin araştırmaya yönlendirmelidir. Fakat Soraia’nın hikayesi bu zincirin önemli bir kısmıdır çünkü bir tutarsızlığın altını çiziyor ve diğerlerinin bu konuya daha ilgili bakmaları için ayrıca cesaretlendirmelidir.

“Ben köyde yaşadım ve liseyi zorluklarla bitirdim.” diyor Soraia. “İnsanlar hayatta ne yapmak istediğimi sorduklarında, onlara her zaman gazeteci olmak istediğimi söyledim. Fakat yaşadığım dünyaya göre bunun neredeyse imkansız olduğunu hayal ediyorum.”

Diğer yurttaş muhabir ise veriyi bir haber için kullanan 20 yaşındaki Alysson Montieriton. Proje için şehirde dolaşırlarken, Alysson yılın başından beri kırık olan çok önemli bir kavşakta yer alan bir trafik lambası hakkında yazmaya karar verdi. İnternet’te verinin nasıl aranılacağını öğrendikten sonra, şehirdeki araç sayısını ve kendi araçlarına sahip olanların ödedikleri vergi miktarlarını araştırdı.

Yazdıkları:

Januária’daki durum, kasabadaki araç sayısının yüksek olmasından dolayı kötüye gitmektedir. IBGE (Brezilya’daki en önemli istatistik araştırma enstitüsü)’ye göre, Januária’da 2010 yılında 13771 araç vardı (bunların 7979’u motorsikletti). Kasaba sakinleri trafik ışıkları tamirindeki gecikmenin kaynak yetersizliğinin bir sonucu olmadığına inanmakta. Minas Gerais şehri Hazine Müdürüne göre, kasabada 2010 yılında araç vergilerinden 470 bin araç gelir elde edilmiştir.

Veriye ulaşıldığında, Allyson Januâria’da pek çok araç(her beş konutta neredeyse bir tane) olduğunu ve kırılan bir trafik lambasının birçok insanı tehlikeye atacağını gösterdi. Ayrıca, araç sahipleri tarafından şehir için ödenen vergilerin miktarını açıklayabildi ve buna dayanarak sürücüler ve yayalara güvenli koşullar sağlamak için gerekli trafik ışıklarını onarmak için bu paranın yeterli olup-olmayacağını sordu.

Soraia ve Alysson tarafından yazılan iki olay çok basit olsa da, verinin yurttaş muhabirler tarafından kullanılabileceğini gösterir. Verileri haberlerinizde kullanmanız için uzmanın olduğu büyük bir ofiste olmanıza gerek yok. Oniki uygulamadan sonra, Soraia ve Alysson ya da gazetecilik geçmişi olan herhangi biri veri temelli olaylar üzerine çalışabilir ve kendi kendi lokal durumları hakkında ilginç şeyler yazabilirdi. Ayrıca, yazdıkları makaleler verinin küçük olsa da yararlı olabileceğini gösteriyor. Diğer bir deyişle, sadece büyük veri setlerinde değil, az veri setlerinde de ayrıca yararlı bilgiler var.

Amanda Rossi, Januária’nın Arkadaşları
Kaynak: https://datajournalism.com/read/handbook/one/case-studies/citizen-data-reporters